Mən, terapevt-hepatoloq Könül Mahmudova, "ARB" kanalı vasitəsilə yayımlanan verilişlərdə qaraciyər xəstəlikləri, virus hepatitləri, onların diaqnostikası və profilaktikası mövzularında çıxışlar etmişəm.
Hepatit viruslarının növləri və fərqləri
Dünya üzərində hepatit viruslarının səkkiz növü var. Azərbaycanda rast gəlinən və xronikləşən növlər hepatit B, C və D-dir. Hepatit E daha çox çirkli sulardan yoluxur və Afrika, Hindistan kimi ölkələrdə yayılıb. Hepatit A isə kəskin mərhələdə özünü biruzə verir, immun sistemi normal olduqda və əlavə ağırlaşmalar olmadıqda öz-özünə sağalır.
Hepatit B-nin həm kəskin, həm də xroniki formaları mövcuddur. Altı aydan artıq bədəndə qaldıqda xəstəlik xroniki mərhələyə keçir. Xroniki hepatit B-nin daşıyıcılıq və xəstəlik mərhələləri var. Daşıyıcı şəxslərdə gələcəkdə qaraciyər xərçənginin yaranma riski olduğu üçün onlar müayinə olunmalıdırlar. Hepatit D isə yalnız hepatit B virusu olan orqanizmdə yaşaya bilir və qaraciyərin zədələnməsini sürətləndirərək bir neçə ilə sieroza gətirib çıxara bilir. Hepatit C isə müasir dərmanlarla üç-altı ay ərzində müalicə olunaraq bədən tərkibindən təmizlənir.
Qaraciyər zədələnməsinin əlamətləri
Qaraciyər ağrı hissi verməyən, susan bir orqandır. Xəstəliyin ilkin əlamətləri sırasına zəiflik, depressiya hissi, baş ağrıları, oynaqlarda ağrılar, kürək və ayaq nahiyələrində ləkələr, bəzi hallarda isə arıqlama daxildir.
Xəstəlik ağırlaşdıqda sidiyin rənginin dəyişməsi, gözlərin saralması, ayaqlarda şişkinlik, damaq, burun, ağız və düz bağırsaqdan qanaxmalar, ensefalopatiya və koma baş verə bilər.
Qaraciyərin müasir diaqnostikası
Qaraciyərin vəziyyətini, xüsusilə fibroz mərhələsini təyin etmək üçün elastoqrafiya müayinəsindən istifadə edirik. Elastoqrafiya vasitəsilə biopsiyaya ehtiyac qalmadan, 15-20 dəqiqə ərzində qaraciyərin zədələnmə dərəcəsini 93% dəqiqliklə təyin edə bilirik. Müayinə ağrısızdır, kəsilmə və deşilmə tələb etmir.
Hepatitlərdən qorunma və yoluxma yolları
Hepatit B, C və D virusları qan vasitəsilə yoluxur. Yoluxma diş müalicəsi, ginekoloji prosedurlar, manikür alətləri, ülgüclər və qan köçürmə zamanı baş verə bilər. Bu viruslar məişət yolu ilə — eyni qabdan, qaşıqdan istifadə etməklə, paltarların eyni yerdə yuyulması ilə, əllə görüşmək və ya qucaqlaşmaqla yoluxmur.
Hepatit B-dən qorunmağın yolu vaksindir. Dövlət proqramı çərçivəsində yeni doğulmuş uşaqlara bu vaksin vurulur. Böyüklər də qanda antitel yoxlanıldıqdan sonra vaksin vurdura bilərlər.